ជំងឺលើសសម្ពាធឈាម

ជំងឺលើសសម្ពាធឈាម (High Blood Pressure) ត្រូវបានគេហៅថា “ឃាតករស្ងាត់” ព្រោះវាអាចធ្វើឱ្យខូចខាតដល់រាងកាយអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ ដោយគ្មានរោគសញ្ញាច្បាស់លាស់។ យោងតាមអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ក្នុងឆ្នាំ 2024 មនុស្សពេញវ័យអាយុពី 30 ទៅ 79 ឆ្នាំ ប្រមាណ 1.4 ពាន់លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោកកំពុងរស់នៅជាមួយជំងឺនេះ ដែលស្មើនឹងប្រហែល 33% នៃមនុស្សក្នុងក្រុមអាយុនោះ។ អ្វីដែលគួរឱ្យព្រួយបារម្ភជាងនេះទៅទៀត គឺមនុស្សប្រហែល 600 លាននាក់មិនដឹងខ្លួនថាខ្លួនកំពុងមានជំងឺនេះឡើយ។ អត្ថបទនេះនឹងពន្យល់ជូនអ្នកអំពីអ្វីទៅជាជំងឺលើសសម្ពាធឈាម មូលហេតុ រោគសញ្ញា ផលវិបាក និងវិធីការពារខ្លួនប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។

តើជំងឺលើសសម្ពាធឈាមជាអ្វី?

សម្ពាធឈាម គឺជាកម្លាំងដែលឈាមរុញច្រានទៅលើជញ្ជាំងសរសៃឈាមខណៈពេលដែលបេះដូងបូមឈាមទៅចិញ្ចឹមរាងកាយ។ គេវាស់សម្ពាធឈាមដោយប្រើលេខពីរ៖ លេខខាងលើ (Systolic) ជាសម្ពាធពេលបេះដូងបង្រួម និងលេខខាងក្រោម (Diastolic) ជាសម្ពាធពេលបេះដូងសម្រាក។ ឯកតាវាស់គឺមីលីម៉ែត្របារត់ (mmHg)។

តាមនិយមន័យរបស់ WHO មនុស្សម្នាក់ត្រូវបានចាត់ទុកថាមានជំងឺលើសសម្ពាធឈាម នៅពេលដែលសម្ពាធឈាមរបស់គាត់ស្មើ ឬលើសពី 140/90 mmHg ក្នុងការវាស់ច្រើនលើកនៅថ្ងៃខុសៗគ្នា។ សម្ពាធឈាមធម្មតាគឺនៅក្រោម 120/80 mmHg។ ចន្លោះពី 120/80 ដល់ 139/89 ត្រូវបានចាត់ទុកជាដំណាក់កាលមុនលើសសម្ពាធ ដែលជាសញ្ញាព្រមានឱ្យយើងចាប់ផ្តើមកែប្រែរបៀបរស់នៅ។

មូលហេតុ និងកត្តាហានិភ័យ

ក្នុងករណីភាគច្រើន (ប្រហែល 90%) ជំងឺលើសសម្ពាធឈាមមិនមានមូលហេតុច្បាស់លាស់តែមួយឡើយ ដែលគេហៅថាលើសសម្ពាធឈាមបឋម។ វាកើតឡើងបន្ត���ចម្តងៗតាមរយៈកត្តាជាច្រើនរួមបញ្ចូលគ្នា។ រីឯករណីមួយចំនួនតូច គឺបណ្តាលមកពីជំងឺផ្សេង ដូចជាជំងឺតម្រងនោម ឬបញ្ហាអ័រម៉ូន។

កត្តាហានិភ័យសំខាន់ៗរួមមាន៖ ការទទួលទានអំបិល (សូដ្យូម) ច្រើនពេក, ការញ៉ាំបន្លែ និងផ្លែឈើតិច, ការធាត់ ឬលើសទម្ងន់, កង្វះការហាត់ប្រាណ, ការជក់បារី, ការផឹកគ្រឿងស្រវឹងច្រើន, ភាពតានតឹងផ្លូវចិត្តរ៉ាំរ៉ៃ និងអាយុកាន់តែច្រើន។ បន្ថែមពីនេះ ប្រវត្តិគ្រួសារ ក៏ដើរតួនាទីផងដែរ ដោយប្រសិនបើឪពុកម្តាយមានជំងឺនេះ កូនក៏មានហានិភ័យខ្ពស់ជាងធម្មតា។

ហេតុអ្វីបានជាគេហៅថា “ឃាតករស្ងាត់”?

ចំណុចដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតនៃជំងឺនេះ គឺថាមនុស្សភាគច្រើនមិនមានរោគសញ្ញាអ្វីទាល់តែសោះ សូម្បីតែពេលសម្ពាធឈាមឡើងខ្ពស់ក៏ដោយ។ នេះជាមូលហេតុដែលមនុស្សរាប់រយលាននាក់រស់នៅដោយមិនដឹងខ្លួន រហូតដល់ជំងឺនេះបង្កឱ្យមានផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជាដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ឬគាំងបេះដូង។

ក្នុងករណីខ្លះ ពេលសម្ពាធឈាមឡើងខ្ពស់ខ្លាំង អ្នកជំងឺអាចមានអាការៈឈឺក្បាល វិលមុខ មើលឃើញព្រិលៗ ដង្ហើមខ្លី ឬឈឺទ្រូង។ ប៉ុន្តែអាការៈទាំងនេះមិនមែនតែងតែលេចឡើងទេ ដូច្នេះយើងមិនអាចពឹងផ្អែកលើ “អារម្មណ៍” ដើម្បីវិន��ច្ឆ័យបានឡើយ។ វិធីតែមួយគត់ដើម្បីដឹងច្បាស់ គឺការវាស់សម្ពាធឈាមជាទៀងទាត់។

ផលវិបាកនៃជំងឺលើសសម្ពាធឈាម

នៅពេលសម្ពាធឈាមខ្ពស់អស់រយៈពេលយូរ វាធ្វើឱ្យខូចខាតដល់សរសៃឈាម និងសរីរាង្គសំខាន់ៗ។ ផលវិបាកទូទៅរួមមាន៖ ជំងឺគាំងបេះដូង និងខ្សោយបេះដូង ដោយសារបេះដូងត្រូវធ្វើការធ្ងន់ជាងធម្មតា។ ការដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល (Stroke) ក៏ជាផលវិបាកមួយដ៏គ្រោះថ្នាក់ ដែលអាចនាំឱ្យពិការ ឬស្លាប់។

លើសពីនេះ ជំងឺលើសសម្ពាធឈាមក៏អាចបំផ្លាញតម្រងនោមរហូតដល់ខ្សោយតម្រងនោម, ធ្វើឱ្យខូចខាតសរសៃឈាមក្នុងភ្នែករហូតដល់ងងឹតភ្នែក, និងបង្កើនហានិភ័យនៃជំងឺវង្វេងស្មារតី។ នេះជាមូលហេតុដែលការគ្រប់គ្រងសម្ពាធឈាមតាំងពីដំបូងមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការពារជីវិត។

វិធីការពារ និងគ្រប់គ្រងតាមរបៀបរស់នៅ

ដំណឹងល្អគឺថា ជំងឺលើសសម្ពាធឈាមអាចការពារ និងគ្រប់គ្រងបានយ៉ាងច្រើន តាមរយៈការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ។ ទីមួយ គឺកាត់បន្ថយអំបិល ដោយ WHO ណែនាំឱ្យទទួលទានតិចជាង 5 ក្រាមក្នុងមួយថ្ងៃ (ប្រហែលមួយស្លាបព្រាកាហ្វេ)។ ជៀសវាងអាហារកែច្នៃ អាហារកំប៉ុង និងអាហារប្រៃៗ។

ទីពីរ គឺញ៉ាំបន្លែ ផ្លែឈើ គ្រ����������់�����ញ្ញជាតិ និងកាត់បន្ថយខ្លាញ់។ ទីបី គឺហាត់ប្រាណយ៉ាងតិច 30 នាទីក្នុងមួយថ្ងៃ ដូចជាដើរលឿន ជិះកង់ ឬហែលទឹក យ៉ាងហោចណាស់ 5 ថ្ងៃក្នុងមួយសប្តាហ៍។ ទីបួន គឺរក្សាទម្ងន់ឱ្យសមស្រប, ឈប់ជក់បារី, កាត់បន្ថយគ្រឿងស្រវឹង និងគ្រប់គ្រងភាពតានតឹងតាមរយៈការសម្រាក ការគេងឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ និងសមាធិ។

ការវាស់ ការព្យាបាល និងការតាមដាន

អ្នកជំនាញណែនាំឱ្យមនុស្សពេញវ័យវាស់សម្ពាធឈាមជាទៀងទាត់ យ៉ាងហោចណាស់ម្តងក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយញឹកញាប់ជាងនេះ ប្រសិនបើមានកត្តាហានិភ័យ។ ការវាស់នៅផ្ទះដោយប្រើម៉ាស៊ីនវាស់ស្វ័យប្រវត្តិ អាចជួយតាមដានបានយ៉ាងល្អ។ ពេលវាស់ គួរអង្គុយសម្រាកប្រហែល 5 នាទីជាមុនសិន កុំផឹកកាហ្វេ ឬជក់បារីមុនវាស់។

ប្រសិនបើការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅមិនគ្រប់គ្រាន់ គ្រូពេទ្យអាចចេញថ្នាំបញ្ចុះសម្ពាធឈាម។ អ្នកជំងឺគួរញ៉ាំថ្នាំតាមការណែនាំរបស់គ្រូពេទ្យឱ្យបានទៀងទាត់ និងមិនត្រូវឈប់ថ្នាំដោយខ្លួនឯងឡើយ ទោះបីជាមានអារម្មណ៍ធូរស្បើយក៏ដោយ។ ព័ត៌មាននៅក្នុងអត្ថបទនេះ គ្រាន់តែជាចំណេះដឹងទូទៅសម្រាប់ការយល់ដឹងប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាការវិនិច្ឆ័យ ឬការព្យាបាលជំនួសគ្រូពេទ្យឡើយ។ សូមពិគ្រោះជាមួយបុគ្គលិកសុខាភិបាលសម្រាប់ការណែនាំផ្ទាល់ខ្លួន។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

ជំងឺលើសសម្ពាធឈាមគឺជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈដ៏ធំមួយនៅទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែវាក៏ជាជំងឺដែលអាចការពារ និងគ្រប់គ្រងបានផងដែរ។ គន្លឹះសំខាន់គឺ ការវាស់សម្ពាធឈាមឱ្យបានទៀងទាត់ ដើម្បីដឹងខ្លួនទាន់ពេល និងការរក្សារបៀបរស់នៅដែលមានសុខភាពល្អ។ ការយកចិត្តទុកដាក់តាំងពីថ្ងៃនេះ អាចជួយឱ្យអ្នករស់នៅបានយូរ និងមានសុខភាពល្អ។ ចែករំលែកអត្ថបទនេះទៅកាន់មនុស្សជាទីស្រឡាញ់របស់អ្នក ដើម្បីជួយពួក�����ាត់ការពារខ្លួន។

ប្រភព៖ អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) – Hypertension Fact Sheet, 2024.